ҚАЗАҚСТАНДА ТҰЛҒАҒА БАҒДАРЛАНҒАН ТӘСІЛ НЕГІЗІНДЕ ИНКЛЮЗИВТІ МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ БІЛІМ БЕРУ ОРТАСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ

ҚАЗАҚСТАНДА ТҰЛҒАҒА БАҒДАРЛАНҒАН ТӘСІЛ НЕГІЗІНДЕ ИНКЛЮЗИВТІ МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ БІЛІМ БЕРУ ОРТАСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ

Авторлар

DOI:

https://doi.org/10.55956/GDOX7363

Тірек сөздер:

инклюзивті білім беру; мектепке дейінгі орта; тұлғаға бағдарланған тәсіл; психологиялық қауіпсіздік; әлеуметтік бейімделу; отбасы мен білім беру ұйымы серіктестігі.

Аңдатпа

Аңдатпа. Бұл мақалада Қазақстанда инклюзивті қоғамды дамыту мәселесі қарастырылып, инклюзивті саясатты іс жүзінде жүзеге асырудың негізгі тетігі ретінде мектепке дейінгі білім беру жүйесінің рөлі айқындалады. Ұлттық деңгейдегі реформалар мен Л.С. Выготский, К. Роджерс, А. Маслоу еңбектерінде негізделген гуманистік психология қағидаттарына сүйене отырып, зерттеуде тұлғаға бағдарланған тәсіл (TBT) негізінде инклюзивті мектепке дейінгі білім беру ортасын құру моделі ұсынылады. Ұсынылған модель эмоционалдық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге, жеке ерекшеліктерді құрметтеуге, білім беру бағыттарының икемділігін арттыруға және әр баланың топтық өмірге белсенді қатысуына басымдық береді. Зерттеуде мұғалімдердің кәсіби құзыреттілігі, білім беру ортасын құрылымдау және отбасы мен балабақша арасындағы серіктестік инклюзивті тәжірибені нығайтатын маңызды делдал факторлар ретінде қарастырылады. Инклюзивтілікті, психологиялық әл-ауқатты және мектепке дейінгі жастағы балалардың әлеуметтік құзыреттілігін бағалауға арналған диагностикалық көрсеткіштер мен құралдар ұсынылған. Жалпы алғанда, зерттеу Қазақстан жағдайында ерте жастағы балаларға білім берудегі инклюзивті тәжірибені жетілдіруге бағытталған жүйелі ғылыми негіз ұсынады.

Библиографиялық сілтемелер

1. Republic of Kazakhstan. Address by the Head of State K.-Zh. Tokayev to the people of Kazakhstan: "Unity of the people and systemic reforms are a solid foundation for the country's prosperity." September 1, 2021. [Electronic resource]. – Access mode: https://www.akorda.kz [in Russian].

2. Republic of Kazakhstan. Law "On Education" [Text]: No. 319-III from July 27, 2007 (with changes and additions). – Astana: Akorda, 2007. [in Russian].

3. Republic of Kazakhstan. Law "On Social Protection of Disabled Persons in the Republic of Kazakhstan" [Text]: No. 39-III of 13.04.2005 (as amended and supplemented). - Astana: Akorda, 2005. [in Russian].

4. Vygotsky, L. S. Fundamentals of Defectology [Text] // Collected works: in 6 volumes. – M.: Pedagogy, 1983–1984. [in Russian].

5. DeMonte, J. Response to Intervention in Early Childhood: A Guide for Families and Practitioners [Text]. – Washington: Center for American Progress, 2010.

6. Kim, B. Cognitive Constructivism and Social Constructivism [Electronic resource] // Emerging Perspectives on Learning, Teaching, and Technology. – 2015. – Mode of access: https://projects.ncsu.edu

7. Booth, T., Ainscow, M. Index for Inclusion: Developing Learning and Participation in Schools [Text]. – Bristol: Centre for Studies on Inclusive Education, 2011.

8. Soatova, Kh. Ch. Organization of a personality-oriented educational process in preschool educational institutions [Электронный ресурс] // Экономика и социум. – 2021. – № 2-2 (81). – Режим доступа: https://sciup.org

9. Zharinov, A.V., Kinash, E. Psychological and Pedagogical Support of Inclusive Education in Preschool Institutions [Text] // International Journal of Early Childhood Special Education. – 2024. – Vol. 16, № 1. – P. 45–58.

10. Gray, A., Woods, K. Person-centred practices in education: a systematic review of research [Electronic resource] // Support for Learning. – 2022. – Vol. 37, № 2. – P. 309–335.

11. Akhmetova, D. Z., Timiryasova, A. V., Morozova, I. G. Psychological and pedagogical support for the digitalization of inclusive education: a personalized approach [Electronic resource] // Bulletin of the Samara Scientific Center of the Russian Academy of Sciences. - 2023. [in Russian].

12. Piaget, J. The Psychology of the Child [Text] / J. Piaget, B. Inhelder. – New York: Basic Books, 1969.

13. Adamson, J. Inclusive Early Childhood Education: Developmental and Pedagogical Foundations [Text]. – London: Routledge, 2018.

14. Rogers, C. R. Client-Centered Therapy: Its Current Practice, Implications, and Theory. – Boston: Houghton Mifflin, 1951.

15. Maslow, A. H. Motivation and Personality. – New York: Harper & Row, 1954.

16. UNESCO. Education 2030: Incheon Declaration and Framework for Action [Electronic resource]. – Paris: UNESCO, 2016.

17. UNESCO. Education 2030: Incheon Declaration and Framework for Action: towards inclusive and equitable quality education and lifelong learning for all [Текст] / UNESCO. – Paris: UNESCO, 2016. – 40 p.

Жүктеулер

Жарияланды

2026-03-31

Журналдың саны

№ 1 (2026)

Бөлім

Психология ғылымдары

Лицензия

Copyright (c) 2026 Г.У. Оралымбетова , М.П.Оспанбаева (Автор)

Лицензия Creative Commons

Бұл шығарма Creative Commons «Attribution-NonCommercial» («Атрибуция — Некоммерциялық қолдану») 4.0 лицензиясы бойынша қолжетімді.