ҚАЗАҚ ЖӘНЕ АҒЫЛШЫН ТІЛДЕРІНДЕГІ ДӘСТҮРЛІ «БІР», «ЕКІ» САНДАР КОМПОНЕНТТІ ФРАЗЕОЛОГИЗМДЕРДІҢ СЕМАНТИКАЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

Зауреш Аухадиева; Жазира Кекилбаева

doi:10.55956/XBQK4249

Авторлар

Аухадиева Зауреш Жумабаевна Алматинский технологический университет
Кекилбаева Жазира Ембергеновна Алматы технологиялық университеті

DOI:

https://doi.org/10.55956/XBQK4249

Тірек сөздер:

сан, дәстүрлі, коннотативті, семантика, контрастивті лингвистика, фразеологиялық бірлік, символдық мән

Аңдатпа

Ұсынылған ғылыми еңбекте қазақ және ағылшын тілдеріндегі дәстүрлі «бір», «екі» сандар компонентті фразеологизмдердің семантикалық ерекшеліктері қарастырылады. Аталған мақаланың мақсаты құрылымы әртүрлі тілдерде кездесетін фразеологиялық бірліктердің өзгешеліктерін салыстыра көрсетіп, сандық ұғымдардың сөйлеу мәдениетіндегі ролі мен халықтардың әдет-ғұрпыларын, тұрмыстық өмір салттарынан және адамдардың күнделікті тәжірибесінен хабардар ететін өнімді тіркестер екенін дәлелдеп, олардың сөздік қордағы үлесін айқындау болып табылады. Зерттеу жұмысының негізгі бағыттары – салыстырмалы, салғастырмалы тіл білімі, контрастивті лингвистика, фразеология және лексикография. Мақалада әлемдік және отандық тіл білімі саласы зерттеушілерінің құрамында сандық тіркестері бар фразеологизмдерінің коннотативтік ерекшеліктері туралы жазылған ғылыми - теориялық еңбектеріне шолу жасалды, дегенмен де қазақ және ағылшын тілдеріндегі сан компоненті бар фразеологизмдерді салыстырып, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтаған жұмыстардың өте аз екендігі мақаланың өзектілігін көрсетеді. Аталған мақаланың жаңалығы – көптеген ғылыми еңбектерде қарастырылмаған сан компенеті бар фразеологизмдерге ағылшын және қазақ тілдерінде салыстырмалы түрде қарастыру, саралау және айқындау, ал олардың жинақталып, зерделенуі мақаланың ғылыми нәтижесі болып табылады. Ғылыми жұмыстың ғылыми-практикалық маңыздылығы зерттеу барысында алынған нәтижелерді тәжірибелік сабақ беру және дәріс оқуда, глоссарий құрастыруда, әдебиет, аударма, ғылыми баяндамалар, мақалалар, дипломдық жұмыстар, білім саласындағы оқу бағдарламаларын дайындау барысында пайдалануға ұсынылады.

Библиографиялық сілтемелер

1. Смағұлова, Г. Мағыналас фразеологизмдер сөздігі [Мәтін]. – Алматы: Елтаным баспасы, 2010. – 252 б.

2. Құламанова, З. Фразеологиялық бірліктердің көркем мәтіндегі қолданысы [Мәтін] / З.Құламанова, Т. Жанкулов, Г. Бектлеуов // Дулати университеті Хабаршысы. – 2024. – № 1. – 34-41 б.

3. Бакиева, А. Сан мәнді фразеологизмдер дің этнолингвистикалық сипаты [Мәтін] // А.Байтұрсынов атындағы Тіл білімі институтының «Тілтаным» журналы. – 2020. – № 4. – 55-59 б.

4. Қoшaнoвa, Н. Қазақ тіліндегі сан есімді тұрақты тіркестердің ерекшеліктері [Мәтін] / Н. Қoшaнoвa, Ж. Ергубекова, // Tiltanym. – 2022. – № 1 (85). – 67-81 б.

5. Төлебаев, Т. Қосалқы тарихи пәндер ІІ бөлім: оқу құралы [Мәтін]. – Алматы: Қазақ университеті, 2014. – 160 б.

6. Керимзаде Неджат, М. Фразеологическая деривация (английский язык): дис. кандидата филол. наук: 10.02.04 [Текст]. – М., 1984. – 200 с.

7. Pukaliak, M. Idioms with numbers in modern English [Text] // Науковий вісник Міжнародного гуманітарного університету. Філологія. – 2018. – № 33. – Т.2 – С. 97-99.

8. Pyskach, О., Phraseological Units with a Numeral Component in English and Ukrainian: A Comparative Aspect [Text] / О. Pyskach, О. Trebyk // World Journal of English Language. – 2023. – Vol. 13. – № 5. – Р. 527-530.

9. Кыдымолдина, Э. Ағылшын және қазақ тілдеріндегі сан компонентті тұрақты сөз тіркестері [Мәтін] / Э. Кыдымолдина, А. Ракимкулова, М. Тойғанбекова // Ш.Уалиханов атындағы КУ хабаршысы. Филология сериясы. – 2024. – № 4. – 144-155 б.

10. Andreici, M. Translation of Phrasemes. Professional Communication and Translation Studies [Text]. – 2016. – Р. 153-166.